Depo yerleşimi: raf düzeninin toplama süresine etkisi

Deposunda gecikme yaşayan işletmelerin çoğu önce yazılıma bakıyor: "Sipariş toplama ekranı daha hızlı olsa." Oysa toplama süresinin büyük kısmı ekranda değil, ayakta geçiyor. Bir toplayıcının vardiyasını gözlemlediğinizde sürenin çoğunun yürümeye, geri kalanının aramaya, en küçük diliminin ürünü rafından almaya gittiğini görürsünüz. Bu yazı tek bir soruya cevap veriyor: raf düzenini değiştirerek toplama süresini nasıl kısaltırsınız?

Önce bir kavram: toplama (picking) nedir?

Toplama, bir siparişteki ürünlerin depodan tek tek alınıp paketleme alanına getirilmesi işidir. Bir toplama turu, toplayıcının paketleme noktasından çıkıp gerekli rafları dolaşıp geri dönmesidir. Turun uzunluğu, doğrudan sipariş başına maliyetinizdir.

Yerleşim tartışmasında sık geçen iki terim daha var. Sabit yerleşim, her ürünün kalıcı bir raf adresi olması demek. Serbest yerleşim ise ürünün o an boş olan yere konması, yerin sistemde tutulması demek. Küçük ve orta ölçekli depoların çoğu sabit yerleşimle çalışıyor, bu yazıdaki öneriler de sabit yerleşimi varsayıyor.

1. Adım: Bir haftalık toplama verisini çıkarın

Yerleşimi hislere göre değiştirmeyin. Elinizdeki sipariş kayıtlarından üç sayı çıkarın:

1. Her ürünün son bir aydaki sipariş satırı sayısı — kaç adet satıldığı değil, kaç ayrı siparişte geçtiği. Toplayıcı, 500 adeti tek seferde alır; ama 40 farklı siparişte geçen ürüne 40 kez gider.
2. Hangi ürünlerin birlikte sipariş edildiği. En sık görülen 20 ikiliyi çıkarmak yeterli.
3. Ürün başına ortalama kavrama zorluğu: elle mi alınıyor, transpalet mi gerekiyor, merdiven mi gerekiyor.

Bu üç sayı olmadan yapılan her yerleşim değişikliği kumar. Excel'den çıkan basit bir sıralama bile yeterli, özel bir araç gerekmiyor.

2. Adım: Hareket hızına göre bölgeleyin

Ürünleri sipariş satırı sayısına göre sıralayın ve üç gruba ayırın. Deneyimde çoğu depoda ürünlerin küçük bir bölümü satırların büyük bölümünü oluşturuyor; kendi listenizde bu kırılma noktasını gözle görebilirsiniz.

• Sıcak bölge: paketleme noktasına en yakın raflar, en çok satırda geçen ürünler.
• Ilık bölge: orta koridorlar.
• Soğuk bölge: en uzak raflar, ayda birkaç kez hareket eden ürünler.

Buradaki en yaygın hata, bölgeyi ürün grubuna göre kurmak. "Vidalar bu koridorda, contalar şu koridorda" düzeni depoyu düzenli gösteriyor ama toplayıcıyı her siparişte depo boyunca yürütüyor. Sıcak bölge, kategoriyi değil hareketi izlemeli.

3. Adım: Dikey ekseni kullanın

Yatay mesafeyi konuşurken dikey mesafe unutuluyor. Aynı rafın alt, orta ve üst gözleri arasında ciddi zaman farkı var.

• Altın bölge (bel ile omuz arası): en sık hareket eden ürünler buraya.
• Diz altı: ağır ama seyrek hareket eden ürünler.
• Omuz üstü: hafif ve seyrek ürünler. Merdiven gerektiren gözlere hızlı hareket eden ürün koymayın.

Bu düzenleme çoğu depoda hiçbir maliyet gerektirmiyor; yalnızca aynı raf içinde yer değiştirmek demek.

4. Adım: Birlikte satılanları yaklaştırın

İkinci adımdaki "birlikte sipariş edilenler" listesi burada işe yarıyor. Sürekli aynı siparişte geçen iki ürün deponun iki ucundaysa, her sipariş bir kez fazladan koridor turu demek. Bu ikilileri aynı koridora, mümkünse komşu göze alın.

Dikkat: ürün yakınlaştırmasını yangın, kimyasal ve gıda mevzuatının izin verdiği sınırlar içinde yapın. Birlikte depolanması yasak ürün grupları vardır ve bu kurallar sektöre göre değişir; değişiklikten önce bağlı olduğunuz mevzuatı ve varsa iş güvenliği uzmanınızı teyit edin.

5. Adım: Adresleme olmadan hiçbiri kalıcı olmaz

Raf adresi, her gözün tek bir kodu olması demek: koridor-raf-kat-göz. Örneğin A-04-2-3. Bu kod ürün kartında yazılı olmalı ve toplama listesi bu koda göre sıralanmalı.

Adresleme yoksa yeni yerleşim üç hafta içinde bozulur, çünkü ürünü yerine koyan kişi "nereye sığarsa oraya" koyar. Adres, düzeni kişiye bağlı olmaktan çıkarır.

Bir uyarı daha: bu ikilileri yan yana koyarken sıcak bölge mantığını bozmayın. Çok hareket eden bir ürünü, birlikte satıldığı yavaş bir ürünün yanına taşımak yerine, yavaş olanı hızlının yanına getirin. Yön yanlış seçilirse tur kısalmaz, uzar.

Değişiklikten sonra ölçün

Yerleşimi değiştirdikten sonra aynı üç sayıyı tekrar ölçün. Ölçmezseniz iyileşmeyi hissedersiniz ama savunamazsınız.

Ölçüm	Nasıl bakılır	Hedef
Sipariş başına toplama süresi	Toplama başlangıç-bitiş saati	Düşmeli
Tur başına yürünen koridor sayısı	Bir hafta elle sayım yeterli	Düşmeli
Yanlış ürün alma sayısı	Paketleme kontrolünde tespit	Artmamalı
Yerine koyma süresi	Mal kabulden rafa	Belirgin artmamalı

Dördüncü satır önemli: toplama süresini kısaltan bazı düzenlemeler yerleştirme süresini uzatır. Toplam kazancı görmek için ikisine birlikte bakın.

Bu hafta yapabileceğiniz tek şey

Hepsini birden uygulamayın. Bir hafta içinde yalnız şunu yapın: son bir ayın sipariş satırlarına göre en çok geçen 20 ürünü çıkarın ve bunları paketleme noktasına en yakın rafların bel hizasına taşıyın. Değişiklik yarım gün sürer, etkisini ertesi hafta toplama sürelerinde görürsünüz. Sonucu gördükten sonra kalan adımlara geçin.