Maliyet hesabı: ürününüzün gerçek maliyetini biliyor musunuz

Bir ürünü kaça mal ettiğinizi soranların çoğu, aslında satın alma fiyatını söylüyor. Alış fiyatı maliyetin yalnız bir parçası. Aradaki farkı görmeden yapılan zam, iskonto ve kampanya kararları, kârlı görünen ürünlerin sessizce zarar ettirmesine yol açıyor. Bu yazıda tek bir ürünün gerçek maliyetini kendi kayıtlarınızdan çıkarmayı adım adım kuracağız.

Neden alış fiyatı yetmiyor

Diyelim bir ürünü 100 liraya alıyor, 150 liraya satıyorsunuz. Kâğıt üzerinde 50 lira kâr var. Ama o ürün depoya gelene kadar nakliye ödendi, gümrük ya da aracı komisyonu çıktı, bir kısmı yolda hasar gördü, satıldıktan sonra bir kısmı iade geldi, kargo bedeli sizde kaldı. Bunların hiçbiri alış faturasında yazmıyor. Hepsi ayrı ayrı küçük, toplamı ise çoğu işletmede kârın önemli bir bölümünü götürüyor.

İkinci mesele üretim yapan işletmelerde çıkıyor. Bir ürün üç hammaddeden oluşuyorsa, o üç kalemin fiyatı ayrı ayrı ve farklı zamanlarda değişiyor. Reçete kaydı yoksa, hammadde zammının ürün maliyetine ne kadar yansıdığı ancak yıl sonunda anlaşılıyor.

Adım adım: bir ürünün maliyetini çıkarmak

1. Doğrudan maliyeti toplayın

Yalnız o ürüne ait olan, ürün olmasa oluşmayacak giderler:

• Alış faturasındaki net tutar (iskontolar düşülmüş)
• Nakliye ve sigorta payı
• Gümrük, aracı komisyonu, banka masrafı
• Üretim yapıyorsanız reçetedeki her hammaddenin güncel birim fiyatı
• Ambalaj, etiket, koli

Bir sevkiyatta birden çok ürün varsa nakliyeyi paylaştırmanız gerekiyor. En yaygın iki yöntem, tutara göre ve ağırlığa/hacme göre dağıtım. Ağır ve ucuz ürün satıyorsanız ağırlığa göre dağıtım gerçeğe daha yakın çıkıyor.

2. Fire ve iade payını ekleyin

Aldığınız 100 adedin 97'si satılabiliyorsa, gerçek birim maliyet 100 adede değil 97 adede bölünmeli. Aynı şey iade için de geçerli. Bu iki oranı tahmin etmeyin, geçmiş üç ayın kayıtlarından çıkarın: kaç adet giriş yapıldı, kaç adet satıldı, kaç adet iade geldi, kaç adet zayi olarak düşüldü.

3. Satışa özel giderleri ayırın

Kargo bedeli, pazaryeri komisyonu, sanal POS komisyonu, taksit maliyeti, kampanya iskontosu. Bunlar kanala göre değişiyor: aynı ürün mağazada, pazaryerinde ve kendi sitenizde farklı maliyetlere sahip. Tek bir maliyet rakamı tutup üç kanalda da onu kullanmak, en çok satış yapılan kanalın en az kâr getiren kanal olduğunu görmenizi engelliyor.

4. Genel giderden pay verin

Kira, elektrik, maaş, muhasebe, yazılım abonelikleri. Bunlar tek bir ürüne ait değil, ama bir yerden karşılanması gerekiyor. Basit ve savunulabilir bir yöntem: aylık toplam genel gideri, aynı ayda satılan toplam adede bölmek. Daha ayrıntılı yöntemler var, ama başlangıç için bu yeterli ve yanlış yöne götürmüyor.

5. Sonucu satış fiyatıyla karşılaştırın

Elinizde artık iki sayı var: birim maliyet ve birim satış fiyatı. Farkı satış fiyatına bölünce brüt kâr oranını buluyorsunuz. Bu oranı ürün ürün listelediğinizde, çoğu işletmede sürpriz aynı yerden çıkıyor: en çok satan ürün, en az kâr bırakan ürün oluyor.

Kontrol listesi

Kalem	Kayıtta var mı	Nereden bakılır
Alış net tutarı		Alış faturası
Nakliye payı		Nakliye faturası, sevkiyat kaydı
Fire oranı		Stok sayım farkları
İade oranı		İade faturaları, son 3 ay
Kanal komisyonu		Pazaryeri hesap ekstresi
Kargo bedeli		Kargo firması aylık dökümü
Genel gider payı		Aylık gider tablosu

Bu tabloda boş kalan her satır, maliyetinizin bilmediğiniz bir parçası demek.

Bunu neyle takip etmeli

Ürün sayısı az ve reçete yoksa tablo yeterli oluyor. Ürün sayısı arttığında ya da üretim reçetesi girdiğinde tablo kısa sürede yönetilemez hale geliyor, çünkü her fiyat değişiminde elle güncelleme gerekiyor.

Bu noktada iki yol var. Ön muhasebe programlarının çoğu, Paraşüt ve Mikro dahil, alış ve satış tarafını iyi tutuyor ama maliyet dağıtımını sınırlı veriyor. Reçete ve maliyet dağıtımını hazır modülle sunan tarafta Labyra, Nebim ve Logo aynı kümede duruyor; açık kaynak tercih edenler için Odoo ve ERPNext de benzer işi görüyor. Buradaki kısıt, modülün varlığı değil kurulumu: maliyet muhasebesini doğru kuran kısım danışmanlık tarafı ve bu modülü daha önce kurmuş danışman havuzu, yeni sistemlerde eski ve yaygın paketlere göre belirgin biçimde küçük. Kurulumu yapacak kişiyi bulamayacaksanız, güçlü modül elde kalıyor.

Buradaki hesap işletme içi karar almak içindir. Resmî muhasebe kayıtlarında maliyetin nasıl değerleneceği ayrı bir konudur ve uygulama ayrıntıları değişebilir. Fiyatlama kararını verirken çıkardığınız tabloyu mali müşavirinizle bir kez birlikte gözden geçirin.

Bugün ne yapılmalı

En çok sattığınız üç ürünü seçin ve yalnız onlar için yukarıdaki beş adımı uygulayın. Tamamı bir öğleden sonra sürüyor. Üç üründe gördüğünüz tablo, kalan ürünlerde nereye bakmanız gerektiğini de söyleyecek.